سايت خبري تحليلي انديشه ها: يارانه بنزين ۹۰ ساله شد
پنجشنبه، 26 اردیبهشت 1398 - 15:10     کد خبر: 91597

سايت خبري تحليلي انديشه ها: بيش از ۱۱۰ سال از فوران نخستين چاه نفت خاورميانه در مسجدسليمان مي‌گذرد. توليد، مصرف و واردات بنزين طي اين سالها داستاني است كه مرور آن خالي از لطف نيست.
سايت خبري تحليلي انديشه ها:

 

يارانه بنزين ۹۰ ساله شد

 به گزارش خبرگزاري خبرآنلاين،‌ با توسعه راه‌هاي ارتباطي، در اواخر سال‌هاي جنگ جهاني اول (۱۲۹۱- ۱۲۹۳ هـ. ش)، در غرب ايران چارپاياني چون الاغ و استر كه پيش از آن در حمل بار در خدمت انسان بودند، به‌تدريج جاي خود را به وسايط نقليه موتوري داده و نسل اوليه خودروها وارد كشور شدند. بنابراين، تقاضا براي بنزين و گازوئيل از سال ۱۳۰۶ و با افزايش تعداد خودروهاي شخصي افزايش يافت. براي رفع نياز به بنزين و گازوئيل پالايشگاهي در منطقه كرمانشاه به‌منظور تصفيه نفت خام و تأمين فرآورده‌هاي موردنياز مناطق غرب و شمال غرب كشور، در سال ۱۳۱۲ هـ. ش. در ۵ كيلومتري شمال غرب شهر كرمانشاه تأسيس شد. اين پالايشگاه نياز خودروهاي نظامي براي تردد را برطرف كرد.

پالايشگاه كرمانشاه نفت خام را به بنزين، نفت چراغ و گاز تبديل مي‌كرد. اين فرآورده‌ها در ابتدا به‌وسيله تانكرهاي حمل سوخت و به‌صورت فله به شمال غرب ايران ارسال مي‌شد. علاوه بر آن، بخشي از محصولات پالايشگاه نيز به‌صورت مظروف در پيت‌هاي ۱۸ ليتري توزيع مي‌شد. نفت خام موردنياز اين پالايشگاه نيز از طريق يك خط لوله چهار اينچي و از آبادان و اهواز و بخشي از آن‌هم از طريق عراق تأمين مي‌شد.

بر اساس آمارنامه‌هاي منتشر شده توسط شركت ملي پالايش و پخش فرآورده‌هاي نفتي، طي سال‌هاي ۱۳۰۶ تا ۱۳۱۲ مصرف بنزين در كشور از ۱۱ هزار ليتر در كشور به حدود ۹۹ هزار ليتر رسيد. جهش ۸۰ درصدي در مصرف صرفاً مربوط به تردد خودروهاي نظامي و تعداد كمي خودروهاي شخصي دربار بود.

از سال ۱۳۱۴ به بعد اما روند رشد مصرف بنزين با شيبي متوسط ادامه داشت. با شروع جنگ جهاني دوم در سال ۱۳۱۸ ش. اوضاع جهان دگرگون شد و اغلب كشورهاي جهان ناچار در يكي از دو جبهه متفقين يا متحدين قرار گرفتند.

در مراحل اوليه جنگ، آلمان نازي در اروپا به فتوحاتي دست‌يافت و استخراج نفت در ايران رو به كاهش نهاد، چراكه بازارهاي فروش نفت به كشورهاي شرقي و مناطقي كه در آن جنگ نبود محدود شد. روند مصرف بنزين در اين سال نخستين رشد منفي را به ثبت رساند. در سال ۱۳۱۷ مصرف روزانه بنزين ۲۵۸ هزار ليتر در سال بود اما با شروع جنگ جهاني به حدود ۲۴۹ هزار ليتر رسيد.

ميانگين مصرف بنزين طي سال‌هاي ۱۳۲۰ تا ۱۳۴۰ دستخوش تحولات بسياري بود از كاهش ۱۴ درصدي طي سال ۱۳۲۴ تا افزايش بيش از ۲۰ درصدي در سال ۱۳۲۸ اما بزرگ‌ترين تحول در مصرف بنزين در كشور با ورود پيكان به كشور به ثبت رسيد.

طي دهه ۱۳۳۰ مصرف بنزين از ۶۸۶ هزار ليتر به بيش از ۱ ميليون ليتر رسيد. پيكان نخستين خودروي توليد ايران است. اين خودرو به‌سرعت به ماشين محبوب ايراني‌ها بدل شد و مدل‌هاي مختلف آن توسط ايران‌خودرو توليد شد ولي با پيروزي انقلاب اسلامي در سال ۱۳۵۷ توليد آن كاهش يافت تا جايي كه در اواخر دهه ۱۳۶۰ به مرز توقف توليد رسيد، بااين‌حال با توليد قطعات در داخل كشور حيات پيكان تا سال ۱۳۸۴ ادامه پيدا كرد و تيراژ اين خودرو در زمان توقف توليد به بيش از ۲ ميليون دستگاه رسيد.

پيكان باوجود نكات منفي مثل مصرف بالاي سوخت به يكي از نمادهاي صنعت در ايران تبديل شد و براي چهار دهه بخشي جدايي‌ناپذير از فرهنگ و سبك زندگي ايرانيان بود.

اين خودرو مصرف بنزين را از ۲ ميليون و ۹۲۶ ليتر در سال ۱۳۴۸ به بيش از ۳ ميليون و ۶۸۰ ليتر در سال ۱۳۴۹ رساند. اين افزايش مصرف همچنان با ميانگين ۱۰ درصد در سال ادامه داشت اما در سال ۱۳۵۸ با رشد چشمگيري از ۱۳ ميليون ليتر به بيش از ۱۵ ميليون ليتر در سال ۱۳۵۸ رسيد. متوسط توليد بنزين در سال ۱۳۵۷، ۱۴.۴ ميليون ليتر در روز و واردات آن طي ۴ سال نخست انقلاب اسلامي صفر بود.

تا سال ۱۳۵۹ و آغاز جنگ تحميلي عراق عليه ايران كه مصرف بنزين با كاهش ۱۵ درصدي مواجه شد. اين كاهش، مصرف ۱۵ ميليون ليتر را به مرز ۱۲ ميليون ليتر رساند.

اما با آغاز واردات بنزين در سال ۱۳۶۱ و عدم‌تغيير قيمت بنزين طي ۱۰ سال مصرف آن دوباره رو به افزايش گذاشت. به‌گونه‌اي كه در سال ۱۳۶۲ و هم‌زمان با آغاز مهاجرت از شهرهاي جنگي و افزايش سفرهاي بين‌شهري از ۱۲ ميليون ليتر به حدود ۶۱ ميليون ليتر و ثبت بيش از ۳۱ درصد افزايش رسيد.

طي دهه ۷۰ اما روند رشد مصرف به شيب و سرعت متوسط ادامه داشت اما با افزايش قيمت آن طي سال‌هاي ۱۳۷۶ از ليتري ۱۰ تومان به ليتري ۱۶ تومان با كاهش مصرف مقطعي مواجه شد. اين كاهش مصرف به دليل گران شدن بنزين در سال ۱۳۸۳ نيز تكرار شد اما مصرف همچنان روند افزايشي داشت و با رشد جمعيت و افزايش توليد و عرضه خودرو در كشور باوجود افزايش توليد واردات آن نيز افزايش يافت.

روند افزايش توليد و واردات بنزين طي ۴ دهه در كنار افزايش يارانه پرداختي دولت به مصرف‌كنندگان بنزين، و البته رشد جمعيت طي اين سالها منجر به افزايش مصرف از ۱۳ ميليون ليتر به بيش از ۱۰۰ ميليون ليتر در روز رساند. اين در حالي است كه باوجود افزايش نرخ دلار و قيمت توليد بنزين همچنان نهادهاي حاكم اصرار بر ثابت نگاه‌داشتن قيمت آن دارند.

اگرچه تورم و گراني با سرعتي بيش از نرخ رشد دستمزد در كشور پيش مي‌رود اما شايد نگاهي به تاريخچه توليد، واردات و مصرف بنزين در كشور اين نكته را يادآوري كند كه اسراف و زياده‌روي در مصرف بنزين، آلودگي غيرقابل‌كنترل هوا و فرهنگ نادرست استفاده از خودروهاي شخصي و ترافيك نتيجه قيمت‌گذاري نادرست و يارانه غيرقابل‌توجيهي است كه دولت‌ها با سوء مديريت و عدم توجه به اثرات غيرقابل‌جبران آن در اقتصاد به مصرف‌كنندگان اعطا مي‌كنند.


پیامک - فیس بوک - تویتر
نسخه اصلی - برگشت به خبرها